Dracula w filmie - historia

Wampir - postać znana nam od dzieciństwa, naszego jak i całej kultury europejskiej. Istota, upiór wysysający krew, szczególnie zadomowił się u południowych Słowian. Na temat pochodzenia wampirów, ich rodzajów, historii i etnografii napisano już wiele książek, a w Internecie poświęcono im wiele mniej lub bardziej udanych stron. Pierwowzorem najsłynniejszego wampira wszechczasów stał się , czy tego chciał, czy nie - Vlad Tepes. A tym najsłynniejszym wampirem jest oczywiście Dracula. Vlad z racji swej ciekawej pasji do torturowania i nabijania na pal osób w który w jakiś sposób mu zawadzały, nie jest tak szeroko znany jak jego, literackie pierwotnie, alter ego. Obecnie Rumunia chcąc przyciągnąć rzesze turystów z Zachodu organizuje różne festiwale poświęcone tej postaci, jak i przedstawia miejsca związane z legendą. O samym Vladzie Palowniku można przeczytać już w wielu miejscach.

Karierę wampiry zawdzięczają niewątpliwie irlandzkiemu pisarzowi Abrahamowi (Bramowi) Stokerowi. Urodził się 8 listopada 1847 r.. W młodości był dzieckiem dość chorowitym, przez to wiele czasu spędzał w łóżku. To przez opowieści "na dobranoc" matka zaszczepiła mu chyba zainteresowanie strasznymi historiami. Bram ukończył Trinity College Dublin w 1867. Przez jakiś czas parał się dziennikarstwem. Wkrótce został osobistym sekretarzem aktora sir Henry'ego Irwinga i w 1878 przeprowadza się do Anglii. W tym samym roku pojął za żonę początkującą aktorkę Florence Balcombe, z którą miał jednego syna, Noela (ur. 1879). W Anglii zajął się już pisarstwem, napisał 18 książek i w 1912 r. zmarł z wyczerpania organizmu. Wykaz powieści znajduje się (wraz z kilkoma całymi książkami) na stronie
http://www.geocities.com/psmcalduff/novels.html,
a krótkich opowiadań
http://www.geocities.com/psmcalduff/stories.html .
Draculę można poczytać także na
http://www.literature.org/authors/stoker-bram/dracula/

Sława przyszła już po śmierci. Podobnie było z Johnem Williamem Polidori, który napisał w 1816 utwór pt. "The Vampire. A Tale." Niewątpliwie klasykiem gatunku.
(http://www.sff.net/people/DoyleMacdonald/l_vampyr.htm ).
Impulsem do napisania tego opowiadania było słynne spotkanie nad jeziorem Genewskim. W spotkaniu uczestniczyli także Mary Shelley (napisała "Frankensteina")jej przyrodnia siostra Klara, poeci Percy Bysshe Shelley i George Byron. Temat ten był poruszony w filmach Kena Russela Gothic z 1986 r. (Gabriel Byrne grał rolę Byrona, Julian Sands Shelleya, Natasha Richardson - Mary, Myriam Cyr - Claire, a wspomnianego Polidora Timothy Spall). Ken Russel ma także związek ze Stokerem, gdyż w 1988 przeniósł na ekran jego powieść pt. The Lair of the White Worm. Innym filmem poświęconym brzemiennemu w skutki spotkaniu był obraz Ivana Passera - Haunted Summer z 1988 r. (odpowiednio : Byron -Phillip Anglim, Shelley - Eric Stolz, Mary - Alice Krige, Claire - Laura Dern, Polidori - Alex Winter). Ciekawostką jest fakt że Teatr Telewizji Polskiej przygotował spektakl Przeklęta Poezja na podstawie sztuki Howarda Brentona (ur. 1942 r.) w której przedstawiono związki łączące wszystkich wymienionych artystów. W polskiej wersji grali Olaf Lubaszenko - Byron, Wojciech Malajkat - Shelley, Dorota Landowska - Mary, Edyta Olszówka - Klara, Janusz Michałwoski - Polidori.

Polidori zachęcony sukcesem swego opowiadania, napisał kilka nieudanych powieści. Zrujnowany długami popełnił samobójstwo w 1821 r. Inni uczestnicy spotkania także nie mieli dużo szczęścia, ale jest to temat na inną historię... Zresztą autorów powieści o wampirach można mnożyć : Sheridan Le Fanu, Jan Neruda, J. W. Goethe.

Po pewnych przydługich dygresjach , można wrócić do tematu, otóż Dracula, początkowo bohater powieści, szybko zaadoptował się w nowym wtedy medium, czyli kinie.

Tutaj zajmiemy się tylko historią Draculi nie wampirów w ogóle, którzy straszą nas już od 3 minutowego francuskiego filmu Le Manoir du Diable z 1896 w reżyserii wizjonera kina tego okresu Georges Melies`a.

Dracula po raz pierwszy pojawił się ponoć w 1921 w filmie produkcji węgierskiej ale ekran i historię kina zdominował w 1922 dzięki niezapomnianemu obrazowi Nosferatu, eine Symphonie des Grauens (Niemcy). Reżyserem był Friedrich Wilhelm Murnau, autorem scenariusza Henrik Galeen, zdjęciami zajął się Fritz Arno Wagner i Gűnter Krampf. Scenografię stworzył Albin Grau. Skąd nazwa Nosferatu ? Oto opowiedziana pokrótce historia Nosferatu brzmi tak : akcja toczy się w hanzeatyckim mieście nad zatoką Meklemburską w 1838 r. Wybucha tu epidemia dżumy przywleczonej na statku z Rumunii przez grafa Orloka zwanego Nosferatu. Jest wampirem, w dzień śpi w trumnie, w nocy wysysa krew. Ściągnął go aż tu wizerunek młodej żony przedsiębiorcy handlowego, która w końcu by uwolnić miasto od zarazy poświęca się a Nosferatu zaskoczony świtem rozpływa się w powietrzu. Temat znany z książki Stokera, nieznacznie zmieniony. Otóż by nie płacić tantiem, twórcy zmienili nazwiska i trochę treść. Do dziś wzbudza dreszczyk emocji scena wstawania z trumny... Film ten jest sztandarowym przykładem niemieckiego ekspresjonizmu. Gwoli przypomnienia można dodać, że ten kierunek filmowy największe nasilenie przeżywał w latach 1919-25, czyli lat chaosu i rozbicia Niemiec. Historia kręcenia filmu została niedawno przedstawiona w obrazie Shadow of the Vampire z 2000 r. Okazuje się że aktor grający rolę Nosferatu (Max Schreck) był... wampirem. W nowej wersji rolę tę odtwarza Williem Dafoe (Murnaua - John Malkovich). Mimo że Nosferatu był tylko podróbką Draculi ożył własnym życiem. Po temat ten sięgnął znany niemiecki reżyser Werner Herzog (Nosferatu - Phantom der Nacht z 1979, gdzie wybrankę wampira zagrała francuska aktorka Isabelle Adjani) i Włoch Augusto Caminito (Nosferatu a Venezia z 1986 r.) W obu obrazach w tytułową rolę wcielił się charyzmatyczny aktor niemiecki polskiego pochodzenia Klaus Kinski.

Dracula mimo oczywistego sukcesu schował swe zęby na 9 lat. Potwora wskrzesili dopiero amerykanie, w 1931 r. (Dracula), już jako dzieło komercyjne. Krew wysysał etatowy odtwórca ról w horrorach - Bela Lugosi, w otoczeniu gumowych nietoperzy. Co ciekawe nakręcono również wtedy wersję hiszpańską tego filmu, gdzie Draculą został Carlos Villarias. Obaj aktorzy byli dość podobni do siebie więc w wersji hiszpańskiej wykorzystano kilka ujęć wersji amerykańskiej.

Dracula zdążył doczekać się w okresie II Wojny Światowej córki (Dracula`s Daughter, 1936. Jest to ekranizacja opowiadania Brama Stokera pt. "Dracula's Guest", które tu zawarte epizody były częścią pierwotnego Draculi. Wydawca zażądał skrócenia manuskryptu i historia ta ujrzała światło dzienne, a właściwie powinno być nocne w 1914 r.) , syna (Son of Dracula, 1943 r.). W roli głównej wystąpił Lon Chaney Jr.jako hrabia Alucard. Co oznacza to imię? Wystarczy dobrze się przyjrzeć. Dziwne, ale w filmie nie ma wspomnianego syna, ale na ten film warto zwrócić uwagę. Otóż tutaj po raz pierwszy ukazano przemianę wampira w nietoperza, oraz fakt, że postać wampira nie odbija się w lustrze. Sam Dracula gościnnie wystąpił w House of Frankenstein w 1944, doczekał się własnego domu - House os Dracula 1945 r. (aka The Wolf`s Man Cure). Tutaj wraz z przyjacielem wilkołakiem początkowo interesuje się lekarstwem na swoją "chorobę", a tak naprawdę zainteresowany jest kuszącą asystentką pana doktora. Rolę Draculi odtwarzał znany z wielu horrorów John Carradine.

Właśnie w tych latach, dzięki filmom Toda Browninga London After Midnight (USA 1927, zaginiony), Mark of the Vampire (1935, był to remake poprzednio wymienionego filmu) i Dracula ustalono rekwizyty i scenografię filmów wampirycznych. Odtąd królowały mroczne, gotyckie scenografie, górskie krajobrazy kojarzone z Rumunią, pusty dom, zamek, krypty, tajemne przejścia, sypialnia z olbrzymim łóżkiem, charakterystyczne postacie, akcesoria typu trumna, kołek osikowy, krucyfiks, czosnek, zegar, księżyc itp.

Nastał koniec wojny, Dracula nadal aktywnie pojawiał się na ekranie, choć były to już raczej produkcje egzotyczne lub amatorskie. Zajmował się wysysaniem krwi niewieściej w USA, Meksyku, Argentynie a nawet w Turcji (Drakula Istanbula, 1953 r.)

Przełom nastąpił dzięki brytyjskiej firmie Hammer, która zajmowała się masową produkcją także horrorów, lekkich, łatwych i przyjemnych i oczywiście tanich.

Wytwórnię założyli Enrique Carreras i William Hinds. W 1913 r. Carreras zakupił swe pierwsze kino w Hammersmith w Londynie, wkrótce jego firma rozrosła się znacznie. W 1934 r. wszedł w kontakty z Hindsem (właścicielem kilku sklepów jubilerskich i aktora amatora znanego pod pseudonimem Willa Hammmera). Wspólnie powołali do życia wytwórnię Hammer Productions w XI 1934 r. i drugą dystrybucyjną Exclusive Films Ltd., które połączyły się w jeden organizm w 1935 r.

W 1958 r. powstał film Dracula, znany też pod tytułem Horror of Dracula. Obraz reżyserował Terence Fisher, Draculą został ceniony aktor filmów grozy Christopher Lee, a jego przeciwnikiem Dr. Van Helsingiem - Peter Cushing. Para ta jeszcze nie raz pojawiała się w różnych konfiguracjach w filmach tej samej wytwórni. Filmy te można odróżnić od siebie głównie dzięki tytułom, scenariusze i scenografia były dość podobne. Dzisiaj są to klasyki gatunku, filmy trącące myszką, jednak przyjemne w odbiorze, mające w sobie coś, w przeciwieństwie do epatowania okrucieństwem na przełomie lat 70-80 tych i efektami specjalnymi od lat 90-tych. Inne filmy z tego cyklu wytwórni Hammer to Dracula, Prince of Darkness (1966), Dracula Has Risen from the Grave (1968), Taste the Blood of Dracula (1970), Scars of Dracula (1970), Dracula A.D. 1972 (1972) i The Satanic Rites of Dracula (1974).

Od pamiętnego 1958 do końca lat 70-tych Dracula pojawiał się w rozmaitych konfiguracjach, układach, sytuacjach, miejscach i krajach. Oczywiście doczekiwał się synów (m.in. Dracula pe`re et fils, Francja 1977; Monster Rumble USA 1961, a co ciekawe nieślubnego miał w filmie Deafula, USA 1974), córek (La Fille de Dracula, Francja/Hiszpania/Portugalia 1972), walczy z Frankensteinem (Dracula vs Frankenstein USA 1971 oraz Drácula contra Frankenstein Francja/Hiszpania 1972). Ludzie walczą z jego psem, obudzonym jak i sługi księcia przez rosyjskich żołnierzy (Zoltan, Hound of Dracula, USA 1978), starł się z Batmanem (!) w filmie o wdzięcznej nazwie Batman Fights Dracula (Filipiny 1967), pojedynkował się z Billym the Kidem słynnym rewolwerowcem z Dzikiego Zachodu (Billy the Kid versus Dracula, USA 1966), zawędrował aż do Chin (The Legend of the 7 Golden Vampires, Hongkong/UK 1974), Filipin, oczywiście nie uniknął udziału w popularnym w USA w latach 70-tych nurcie blaxploitation (filmy dla murzyńskiej publiczności) - Blackula z 1972 r., Pojawia się nawet jego żeński odpowiednik Lady Dracula (RFN 1977), Countess Dracula (UK 1970), La Fille de Dracula. Podobny charakter jak Dracula miała księżna o homoseksualnej z czasem orientacji Elżbieta Batory, która torturowała, zabijała i kąpała się w krwi młodych dziewcząt. Liczbę ofiar oceniono na ponad 600. Pojawiła się w filmie Ceremonia sangrienta (Countess Dracula ; The Female Butcher) produkcji włosko - hiszpańskiej z 1973 r.

Nie wszyscy obchodzili się z Draculą z należnym szacunkiem. Przerażający potwór stał się także obiektem kpin i żartów. Tak było w filmach Abbott and Costello meet Frankenstein (USA 1948), Dracula: The Dirty Old Man (USA 1969, tu Dracula zamienia Mr. Jekylla na wilkołaka Jackal-Mana), Graf Dracula beißt jetzt auch in Oberbayern (Niemcy 1979) gdzie dodatkowo przeżywa przygody erotyczne. Inne komedie to : Allen and Rossi Meet Dracula and Frankenstein (USA 1974). Wampira ośmieszył także znany ze swoich komedii Mel Brooks w filmie Dracula: Dead and Loving It (USA 1995). Film jak zwykle slapstickowy z Leslie Nielsenem w roli tytułowej.

Tytuły zawierające w sobie nazwisko Draculi okazywały się czasem tylko zwykłym chwytem reklamowym. Tak było z filmem Los Monstruos del Terror z 1969. Był to film produkcji hiszpańsko - zachodnioniemiecko - włosko - argentyński. Tytuł angielski i niemiecki wskazywał na związek z Draculą (Dracula Vs. Frankenstein i Dracula jagt Frankenstein), owszem wampir występował ale nazywał się Count de Meirhoff. Komedia brytyjska Mother Riley Meets the Vampire (1952) także w jednym z opcjonalnych tytułów skorzystała z Draculi - Dracula's Desire. Zapewne z powodu aktora tam grającego - Bela Lugosiego. Innym przykładem jest Nella stretta morsa del ragno (Francja/Włochy/RFN 1970) ekranizacji opowiadania E.A. Poe, w filmie nawet przedstawiona jego postać. I znów opcjonalne tytuły brzmią : Dracula im Schloß des Schreckens ; Dracula in the Castle of Blood. Film La Orgía de los muertos (Hiszpania/Włochy 1973) to wśród zalewu tłumaczeń (Hanging Woman, The ; Orgy of the Dead, The ; Return of the Zombies itp. itd.) nagle wyskakuje Dracula the Terror of the Living Dead. Nawet jeśli tytuł filmu wskazywał na inna postać, jak to jest w przypadku filmu Count Yorga, Vampire (USA 1970) niemieccy dystrybutorzy bez żenady tłumaczą go na Junges Blut für Dracula ...tak przykłady można mnożyć i mnożyć w pokaźną listę.

Ciekawostki : Amerykański przedstawiciel pop-artu, eksperymentujący też z filmem nakręcił w 1964 obraz pt. Batman Dracula oraz Blood for Dracula (Andy Warhol's Dracula 1974 ). W filmie tym pojawia się jako mężczyzna w gospodzie Roman Polański, który nakręcił oczywiście komediowy film o wizycie na zamku Draculi - The Fearless Vampire Killers or: Pardon Me, But Your Teeth Are in My Neck (USA 1967). Filmy Andy Warhol kręcił zazwyczaj ze swoją stałą ekipą, i tu nie było inaczej. Reżyserem obrazu był jego przyjaciel Paul Morrisey, a rolę Draculi określonego jako perwersyjnego narko - erotomana zagrał aktor nowojorskiego undergroundu Joe Dallesandro. Filmy dokumentalne o tej barwnej postaci : Vem var dracula? (USA/Francja/Szwecja 1975, inne tytuły to In Search of Dracula ; The Legend of Dracula), Dracula: A Cinematic Scrapbook (USA 1991), Dracula, the Great Undead (USA 1985), krótki The Road to Dracula (USA 1999)

Historię Vlada Tepesa, pierwowzoru literackiej postaci próbowano przedstawić w filmie Vlad Tepes (Rumunia 1979)

Lata 80-te należały jeszcze do szczytowych jeśli chodzi o popularność horrorów. Dracula także wpisał się w ten nurt. W miarę upływu czasu popyt na horrory zamierał, podtrzymywany głównie przez znawców, amatorów i entuzjastów gatunku, którzy z zapałem śledzili co nowego w tym dziale i do nich adresowane były teraz kręcone głównie na video filmy. Ale Dracula walczył o czym zaraz będzie mowa.

Lata 80-te, lata disco i punka to odwzorowania powieści (Dracula USA 1979), raczej głupiutki film o wdowie po nieodżałowanym wampirze (Dracula's Widow , USA 1989), w wersji entuzjasty horrorów reżysera Rona Forda znanego z takich "dzieł" jak Killer Tomatoes Eat France!, Witchcraft XI: Sisters in Blood i wielu innych. Dracula znów ukazał swe żeńskie oblicze w filmie Mamma Dracula (Francja/Belgia 1980), a w konwencji komediowej pojawił się w Les Charlots contre Dracula (Francja 1980), Buenas noches, sen~or monstruo (Hiszpania 1982) i Fracchia contro Dracula (Włochy 1985). Inny film był reklamowany jako "Książe Drac powrócił - i tym razem ssie coś więcej niż tylko szyję (...)" mowa tu o filmie Gayracula (USA 1983). Gościnnie pojawił się w filmach Monster Squad (USA 1987) przygodowo- komediowym horrorku dla młodzieży i Waxwork (USA 1988) jako ożywiona figura woskowa. Źródła wspominają o filmach które nie są zbyt dobrze znane, a w których raczył pojawić się Dracula. Są to m.in. : Dracula Tan Exarchia (Grecja 1983) i Kung-fu from beyond the Grave (Hongkong 1982).

Lata 90te to najbardziej znany ostatnio film o Draculi z doborową obsadą aktorską. Mowa tu oczywiście o obrazie Dracula (USA 1992) w reżyserii Francisa Forda Coppoli. Był to sukces zarówno jakościowy jak i ilościowy (film kosztował 40 mln $, a wpływy na całym świecie z wyświetlania sięgnęły ponad 192 mln $). W filmie mamy już przedstawioną nie tylko historię literackiego wampira, ale również krótkie dość obrazowe odwołania do historii Vlada. Wampirem był tutaj świetny aktor brytyjski Gary Oldman. Ale film ten to właściwie łabędzi śpiew Draculi. Całe lata 90-te to martwy okres dla niego.

Te nieliczne filmy z tego mrocznego okresu to Son of Darkness: To Die for II (USA 1991) - tutaj aktor Michael Praed gra postać nazwaną Max Schreck/Vlad Tepish. Trochę romantycznie zabrzmiał w Dracula Rising (USA 1993), niestety jest to film ze stajni Rogera Cormana, który kręci filmy bardzo szybko i jeszcze taniej, albo odwrotnie. Inne "dzieła" to : Die Hard Dracula (1998), The Return of Dracula (1997). No właśnie to prawie wszystko co opowiedziano w tych czasach o słynnym wampirze.

Nadszedł wiek XXI, z nim nowe filmy. Sam rok 2000 od razu zaakcentował, że pamięć o Draculi trwa wiecznie. Film Dracula 2000 (USA 2000) firmował jako producent wykonawczy sam Wes Craven, znany reżyser horrorów. Film odniósł umiarkowany sukces (budżet 28 mln $, wpływy w USA - 33 mln $), więc zaowocowało to powstaniem sequelu Dracula II: Ascension (USA 1993), a w planach jest część trzecia - Dracula III: Legacy (USA 1994). Oba te filmy są niestety skierowane bezpośrednio na rynek video i dvd. Kanadyjczycy wypuścili w 2001 r. kolorowo - czarno-biały film baletowy (!) Dracula: Pages from a Virgin's Diary.

Rumuni powrócili ostatnio do korzeni i zaprezentowali słaby film o samym Vladzie - Dracula the Impaler (2002), a heros kina klasy Z, człowiek legenda Jesus Franco w swoim stylu zaprezentował film Killer Barbys vs. Dracula (Hiszpania/Niemcy 2002). W roli głównej występuje piosenkarka hiszpańskiej punkowej grupy Killer Barbys. Erotyczne przygody Dracula kontynuuje w filmie Scarlet Countess (USA 2001).

Jak narazie nowy wiek nie należy do zbytnio udanych dla Draculi. Ale są to początki, być może zmieni się to na lepsze.

Dużym wydarzeniem może być film Van Helsing. Premierę tego przedsięwzięcia (budżet około 150 mln $) zaplanowano na 21 V 2004 r. Jak wynika z podanych danych oraz tytułu akcja będzie koncentrować się na odwiecznym wrogu Draculi, a sam Van Helsing musi zmierzyć się jeszcze z wilkołakiem i monstrum Frankensteina.

Dracula pojawiał się także na małym ekranie. Telewizja opowiadała jego historię w 1968 r.(UK), 1972, 1973 (USA), znów 1973 (Kanada), 1977 (Count Dracula, UK) i śpiewająco w musicalu Dracula: A Chamber Musical (Kanada 2000).

Słynny bohater pojawiał się także w telenowelach, och przepraszam serialach, chociażby The Curse of Dracula z 1979. Amerykański serial opowiadał o perypetiach uczącego w college`u Draculi i miał 10 odcinków po 20 minut. W innym z zacięciem komediowym można było przejmować się losami jego rodzinki - Mr. and Mrs. Dracula (USA, 1980). Amerykanie stworzyli jeszcze 2 seriale o naszym bohaterze : Dracula: The Series (1990-91) który zakończył żywot po 21 odcinkach; animowany Little Dracula (1991). Nie można zapomnieć o animowanej, wegetariańskiej kaczce Count Duckula (USA 1988-1993). Serial komediowy liczył 65 odcinków po 30 minut. Najnowszą produkcją jest mini serial włoski, gdzie Dracula działa w XXI wieku - Il Bacio di Dracula. Jak widać więc z krótkiego zarysu pojawiania się Draculi w filmie, jego historia, jest długa, ciekawa, kręta i bogata w najrozmaitsze przygody. Jaka czeka go przyszłość narazie trudno stwierdzić. Jeśli dwa wspomniane najnowsze filmy odniosą sukces komercyjny, może to pchnąć karierę tego wampira na nowe, lepsze tory. Jeśli nie to i tak zapewne z racji swej legendy pojawiać się będzie od czasu do czasu na ekranie, by wyssać trochę krwi ludzkiej i pieniędzy z portfela.

Na forum: Podyskutuj o tym artykule